1920’den Günümüze Türkiye Cumhuriyeti Siyasi Tarihi 2 [1938-1950]

Konusu 'Din, Felsefe, Tarih, Siyaset ve Derin Konular' forumundadır ve Ece Alper tarafından 23 Haziran 2013 başlatılmıştır.

  1. Ece Alper Kraliçe

    1920’DEN GÜNÜMÜZE TÜRKİYE CUMHURİYETİ SİYASİ TARİHİ

    1938–1950 İSMET İNÖNÜ DÖNEMİ;


    10 Kasım 1938’de Atatürk’ün ölümünün ardından 11 Kasım 1938 tarihinde İsmet İnönü cumhurbaşkanlığına seçilmiştir. İsmet İnönü aynı zamanda CHP genel başkanlığına da getirildiğinden dolayı yönetim üzerinde büyük otorite sahibi olmuştur. İsmet İnönü 26 Aralık 1938 deki CHP büyük kurultayında ise değişmez başkanlığa da getirilmiştir…

    Ocak 1939’a kadar Atatürk döneminin son başbakanı olan Celal Bayar ile ve kurduğu 10.hükümet ile çalışmış, İçişleri Bakanı Şükrü Kaya’nın yerine Refik Saydam, Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras’ın yerine ise Şükrü Saraçoğlu getirilmiştir. Dış politika ilkeleri ve ekonomik politika farklılıkları yüzünden 25 Ocak 1939 tarihinde istifa eden Celal Bayar’ın yerine ise Refik Saydam tarafından yeni hükümet kurulmuştur…

    1939–1945 II. Dünya Savaşı döneminde İsmet İnönü Türkiye’yi savaştan uzak tutmaya çalışmış bunda da başarılı olmuştur. Ne yazık ki II. Dünya savaşı yıllarındaki ekonomik ve toplumsal sıkıntılar dönemin unutulmayan mirası olarak kalmıştır...

    Savaş nedeniyle çok sayıda gencin askere alınması ve temel ürünlerle ilgili olarak devlet stoklarının geniş tutulması nedeniyle iç piyasada büyük darlık yaşanmasına sebep olmuş, ürünlerin fiyatları da olağanüstü artmıştır. Aynı dönemde hükümet stokçu, karaborsacı ve fırsatçılarla yoğun bir şekilde mücadele etmişse de toplumun geniş kesimi tam olarak tatmin edilememiştir...

    Yine bu dönemde Hasan Ali Yücel’in öncülüğünde Köy enstitüleri kurularak geliştirilmiştir…

    1950 genel seçimlerinden sonra CHP iktidarı Demokrat Partiye bırakırken, İsmet İnönü ana muhalefet partisi CHP’nin genel başkanı olarak siyasi hayatta ki rolünü sürdürmüştür. Demokratik Partinin 10 yıllık iktidarı 27 Mayıs 1960 ihtilalı ile son bulması sonrası yeni anayasanın kabulü ile 15 Ekim 1961 genel seçimleri sonucunda CHP birinci parti olarak çıkmış ve İsmet İnönü yeniden hükümeti kurmakla görevlendirilmiştir…
    ***

    1938 – 1950 ÖNEMLİ OLAYLARI;

    • 11 Kasım 1938: Atatürk’ün ölümü üzerine İsmet İnönü oybirliğiyle Cumhurbaşkanlığına seçildi.
    • 26 Aralık 1938: CHP Olağanüstü Kurultayı’nda İsmet İnönü'ye Değişmez Genel Başkan unvanı verildi.
    • 7 Temmuz 1939: Daha önce Türkiye'ye katılma kararı alan Hatay Devleti, fiilen Türkiye'nin ili oldu.
    • 17 Nisan 1940; Cumhuriyet tarihinin en önemli eğitim hamleleri arasında yer alan Köy Enstitülerinin kurulması kanunlaşarak yürürlüğe girdi. Enstitüler 1954'te kapatıldı.
    • 18 Haziran 1941: Türk-Alman saldırmazlık paktı imzalandı.
    • 23 Haziran 1941: 2. Dünya Savaşı başlamadan İngiltere’ye sipariş edilen 4 denizaltı ve 4 muhribi teslim almak için yola çıkan Refah Şilebi batırıldı. Mersin Limanından Mısır'ın İskenderiye Limanına giderken gece vakti atılan bir torpido sonucu gemi sulara gömüldü. Gemide yaklaşık 150 kadar mürettebat bulunmaktaydı.
    • 11 Kasım 1941; Varlık Vergisi kanunu çıkartıldı.
    • 1942: Almanya’nın Türkiye Büyükelçisi Von Papen'e Ankara'da bir suikast girişiminde bulunuldu.
    • 14 Temmuz 1942: Atılay denizaltımız battı. 90 denizciyi kaybettik.
    • 7 Aralık 1943: Amerikan başkanı Roosevelt, İngiltere başbakanı Churchill ve Türkiye'yi temsilen İsmet İnönü Kahire'de buluştular. 2. Dünya Savaşının gidişatı üzerine konuştular.
    • 23 Şubat 1945: Türkiye Almanya'ya kâğıt üzerinde savaş ilan etti.
    • 4 Aralık 1945: Dönemin en tanınmış ve sol eğilimli gazetelerinden Tan gazetesi ve matbaası öğrenciler tarafından basıldı. Gazete ve matbaa tahrip edildi.
    • 7 Ocak 1946: Celal Bayar ve Adnan Menderes gibi isimlerden oluşan bir grup CHP'den ayrılarak, Demokrat Parti'yi kurdular.
    • 21 Temmuz 1946: Cumhuriyet tarihinin ilk muhalefet partili seçimi yapıldı. CHP 396, DP 61 milletvekili çıkardı.
    • 12 Mart 1947: Cumhuriyet tarihi içinde ilk ABD yardımı gündeme geldi. Böylelikle daha sonra ABD ile gelişecek ilişkilerin temeli atılmış oldu.
    • 5 Mayıs 1949: Türkiye Avrupa Konseyine katıldı.
    • 2 Mart 1950: Orgeneral Mustafa Muğlalı idama mahkûm oldu. Cezası sonra müebbede çevrildi. Karara gerekçe olan olay Van'ın Özalp ilçesinde 33 köylünün öldürülmesiydi.
    *****

    TÜRKİYE CUMHURİYETİ'NİN 1950’Lİ ÇOK PARTİLİ DÖNEMİ VE DEMOKRAT PARTİ;

    II. Dünya Savaşı'nın bitmesiyle basında ve mecliste çok partili siyasal sistemi savunan bir anlayış oluştu. Buna CHP genel başkanı ve cumhurbaşkanı İsmet İnönü de yaptığı konuşmalarla destek verdi. Bunu takip eden gelişmelerde, meclisteki bütçe görüşmeleri sırasında, CHP içinde başını Adnan Menderes, Feridun Fikri Düşünsel, Yusuf Hikmet Bayur, Emin Sazak gibi bazı milletvekillerinin çektiği bir muhalefet oluştu. 11 Haziran'da kabul edilen Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu, parti içindeki muhalefetin güçlenmesine yol açtı. Bu yasanın görüşüldüğü sırada Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuad Köprülü ve Refik Koraltan, parti Meclis Grubu'na Dörtlü Takrir olarak bilinen bir önerge verdiler. Ülke ve parti yönetiminde liberal düzenlemeler yapılmasını isteyen bu önerge, 12 Haziran'da reddedildi. Bu gelişmelerden sonra Menderes, Köprülü ve Koraltan partiden çıkarıldı. Bayar ise önce vekillikten sonra partiden istifa etti…

    Dünyada bazı devletlerin parçalanmasına, bazılarının ise kurulmasına sebep olan toprak sorunu, Türkiye’de de her zaman konuşulan ancak tam manasıyla uzun yıllar çözüme kavuşturulamamış bir konudur...
    Ulusal ülkü olarak görülen toprak konusuna 1945’e kadar küçük çaplı ve geçici çözümler üretilmiştir. Kısmen de olsa bu çözümler zaman zaman uygulanmıştır. 1945 yılına gelindiğinde ise Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu adı altında bir yasa hazırlanmış ve bu yasanın incelenmesi için alt kurul oluşturulmuştur. Alt kurulda yapılan incelemeler sonucunda yasa tasarı halinde meclise sunulmuştur. Özellikle büyük toprak sahiplerinin fazla topraklarını elinden alan bu yasa, toprak ağaları tarafından istenmemiş ve Adnan Menderes gibi milletvekilleri yasaya muhalif olmaları yönünde toprak ağaları tarafından desteklenmiştir. Kendiside pamuk üreticisi ve büyük toprak sahibi olan Adnan Menderes toprak ağalarından da aldığı güç ile mecliste ciddi anlamda hükümete yönelik sert eleştirilerde bulunmuştur. Menderes’i bu muhalefetinde Emin Sazak, Cavit Oral gibi büyük toprak sahibi milletvekilleri de yalnız bırakmamışlardır. Bu eleştirilere Refik Koraltan ve Fuat Köprülü gibi milletvekillerinin de katılmasıyla parti içerisindeki muhalefet açık bir şekilde kendini göstermiştir. Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu görüşmeleri, yasanın konuşulmasından daha çok, parti içi hesaplaşmaya dönüşmüş ve partinin demokratikleşmesi, Anayasa’nın ihlal edilmemesi konuları sözel olarak dile getirilmiştir…
    *****

    1937 – 1943 YILLARI ARASI DÖNÜM BAŞINA ÇİFTÇİ AİLE SAYISI;

    Dönüm / Çiftçi Aile Sayısı;
    1. 1 ile 10 / 244.828
    2. 10 ile 20 / 161.380
    3. 20 ile 30 / 124.514
    4. 30 ile 40 / 92.222
    5. 40 ile 50 / 75.313
    6. 50 ile 75 / 112.720
    7. 75 ile 100 / 74.914
    8. 100 ile 200 / 88.355
    9. 200 ile 500 / 31.886
    10. 500 ile 1000 / 40.104
    11. 1000 dönümden fazla / 1876

    7 Ocak 1946'da Dörtlü Takrir'e imza atanlar tarafından Demokrat Parti, kuruldu. Parti genel başkanlığına Celal Bayar getirildi. Demokrat Parti, ekonomi ve siyasette liberal düzenlemeleri savunuyordu…

    Demokrat Parti birinci iktidar dönemimde (1950–1954) liberalleşmede önemli adımlar attı. Yabancı yatırımlar desteklendi. Ezanın Arapça okunması ve radyoda dini program yapılması yasağı kaldırıldı ve okullara din dersi kondu...

    1950 yılında Kore'ye asker gönderilmesinden sonra 1952'de NATO'ya girildi...

    DP'nin üçüncü ve son iktidar dönemi (1957–60) , iktidar ile muhalefetin yer yer sokağa taşan sert çatışmaları ile sürdü. 23. Hükümet döneminde Adnan Menderes Kıbrıs konusunda imzaladıkları ortaklık anlaşmasına garantörlük maddesini yerleştirerek uluslararası başarıya imza atmıştır…

    Muhalefetin etkinliklerinin soruşturulması için DP tarafından TBMM içinde Tahkikat Komisyonu kuruldu. Komisyon, CHP lideri İsmet İnönü'nün TBMM'deki konuşmasını yasakladı..


    _____________________________________________________________________________________________
    memleketmeselem

    Benzer Konular

Sayfayı Paylaş